|
|
|
İLİMİZDE HASTA HAKLARI UYGULAMALARI 2003-2006
HASTA HAKLARI VE SAĞLIKLI YAŞAMA KÜLTÜRÜ
Hasta Hakları, sağlıklı yaşama hakkıdır ve bunun tüm toplum
kesimlerine sağlıklı yaşama kültürü olarak nüfus etmesidir. Hasta Hakları ; her
bireyin sağlık içinde yaşama mevcut sağlığını koruyup geliştirme hakkına sahip olduğuna,
hastalık ve sakatlığın oluşması durumunda, sağlığına kavuşmak için gereksinim duyduğu
her türlü desteği, eşitlik ve saygınlıkla alabilmesinin temel bir insan hakkı olduğunun
deklarasyonudur. Herkesin, gereksinimi olan sağlık hizmetine kolayca ulaşabilmesini,
toplumun ona karşı yükümlülüğü olarak saymalıyız. Sağlığın kişilerin güçleri varsa
elde edeceği yada güçleri oranında elde edecekleri veya koruyacağı bir meta olmaması
gerekir. Sağlıkla ilgili tartışmalar ve talepler genellikle hastalar tarafından
daha çok yaşanan olumsuz olaylarla ilişkilendirilerek gündeme gelir. İnsanlar ancak
hastalandıklarında, sakatlandıklarında sağlığını düşünmeye, onu geri almaya çalışıyorlar.
Oysa sağlıklı iken, henüz hastalık yada sakatlık oluşmamışken;
sağlıklı olmak, sağlıklı kalmak için ve daha iyi olmak için çalışsalar daha iyi
olmaz mı? Çünkü “sağlık, sadece hastalık veya sakatlığın olmaması değil; bedensel,
ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.’’ Bunu sağlamakta sağlık çalışanlarının,
hasta ve hasta yakınlarının, potansiyel hasta olabilecek tüm toplum fertlerinin
bir ekip gibi kendilerini görmeleri buna çaba sarf etmeleriyle mümkündür.
Rakip yada karşı taraf olamazlar. Hasta Hakları, politik
ve ideolojik bir konu değil; her kesimden, her politik görüş, düşünce ve inançtan
kişinin üzerinde uzlaşabileceği ortak bir “insani duyarlılık alanı’’ olmalıdır.
Bu amaca hizmet eden her insan’’ aynı amaç doğrultusunda güç birliği yapan sağlık
gönüllüleri’’ dir. Bu sadece Hasta Hakları savunucularıyla değil, sağlık çalışanları,
sağlık kurumları, sağlık çalışanlarının mesleki örgütleri, hasta örgütlenmeleri,
sendikalar, sigorta ve sosyal güvenlik kurumları, ilaç ve tıbbi teknoloji şirketleri,
medya, hukukçular, politikacılar gibi sağlık alanında müdahil tüm guruplarla, geniş
bir toplumsal mutabakatın sağlanmasıyla hasta haklarının korunmasının ve geliştirilmesinin
mümkün olduğunu biliyoruz. Böylece sağlık hizmetlerinin hasta odaklı verilmesi kaçınılmaz
olacaktır. Hasta odaklı sağlık hizmeti, hizmetin etkinlik ve verimliliğini artıracaktır.
Ülkemizde henüz hasta beklentileri, hastalarımıza verilen yasal haklar düzeyine
çıkmamıştır. Bu nedenle Hasta Hakları konusunda eğitimlerin artırılması, sağlık
sisteminin hasta merkezli olmasının temini gerekir.
Hastalar ne istiyor?
Hastaların istek ve beklentilerine göre yapılan bir araştırma,
hastaların sağlık kurumlarından ve hekimlerden İLGİ ve BİLGİ istediklerini öncelikle
göstermiştir. Bununda kişisel veya somut olaylara müdahale olarak değil, toplumsal
çabalar sarfederek temel ilkelerin yerleşip, sistemik uygulanmasıyla olacağı kesindir.
Bu konuda başka önemli parametre, koruyucu hekimliğin gereken destek ve öneminin
hak ettiği yerde olmasıyla mümkündür. Bu sağlık eğitimi, bağışıklama, aile planlaması,
hijyenin düzeltilmesi, yaşam standartlarının yükseltilmesi, dengeli ve sağlıklı
beslenme, düzenli barınma şartları, atıkların zararsız hale getirilmesi, vb. çalışmaların
verimli uygulanmasıyla anlamlıdır. Her şeyin başının sağlık olduğu, bilgili hasta
sağlıklı toplum hedefi.
Bir ilişkide taraflar karşılıklı hak ve sorumluluklarını
ne kadar iyi biliyorlar ve bunlara riayet ediyorlarsa, ilişki o denli başarılı ve
her iki taraf içinde tatmin edici olur. Biz hasta haklarını dikkate alan bir yapılanmanın,
hekimler ve diğer sağlık çalışanlarının lehine olacağına inanıyoruz. Şu anda sistemden
kaynaklanan bazı sorunlar maalesef hastalar tarafından sağlık çalışanlarına fatura
edilmektedir. Çünkü hasta karşısında sağlık çalışanını görmektedir. Onu suçlamaktadır.
Oysa sistemden kaynaklanan bu sorundan çalışanlarda şikayetçidir. Dolayısıyla hastaları
memnun edecek bir iyileştirme hekimleri ve diğer sağlık çalışanlarını hastalarımızla
karşı karşıya gelmekten alıkoyacaktır. Hasta ve hasta yakınlarının, hekimlerin,
diş hekimlerinin, hemşirelerin, ebelerin, laborantların, sağlık teknikerlerinin,
tıbbi sekreterlerin, hastabakıcıların, hastane yöneticilerinin hasta ve hasta yakınlarının
hakları konusunda bilinçli ve duyarlı olması sağlık hizmetlerinde toplam kalite
yönetimini sağlayacak, hasta ve yakınlarının memnuniyetini sağlayacaktır.
SAĞLIK BAKANLIĞININ HASTA HAKLARI UYGULAMALARI
Sağlık Bakanlığımızın başlattığı sağlık kurumlarında
Hasta Hakları Uygulamaları bu amacı güder. Ülkemizde vatandaşların sağlığı anayasal
güvence altındadır. 01. 08. 1998 yılında hasta hakları yönetmeliği yayınlanmıştır.
03.05.2005 tarihli genelge ile de yürürlüğe girmiştir. Bu genelgede hasta hakları
şöyle tarif bulur: Hasta Hakları: Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan
fertlerin, sırf insan olmaları hasebiyle sahip bulundukları ve T.C Anayasası, milletlerarası
antlaşmalar, kanunlar ve diğer mevzuat ile teminat altına alınmış bulunan hakları
ifade eder.
En temel bazı hasta hakları
Hizmetten genel olarak faydalanma, bilgilendirilme, sağlık kuruluşunu personelini
tanıma seçme ve değiştirme, mahremiyet, aydınlatılmış onam, konfor ve güven, dini
vecibelerini yerine getirme, saygınlık görme ve rahatlık, ziyaretçi ve refakatçi
bulundurma, başvuru ve dava, tıbbi kayıt doküman ve raporlara ulaşma değiştirme,
insan onuruna yakışır ölme, tıbbi araştırmalarda hakların korunması hakkı şeklinde
sıralayabiliriz. Tabi ki bu haklar insanın hayal gücüyle sınırlanabilir. Uygulamada
tüm hastanelerde hasta hakları birimleri ve hasta hakları kurulları oluşturulmuştur.
Birim sorumlusu sosyal hizmet uzmanı, psikolog, lisans mezunu bir sağlık personeli
tarafından yürütülür. Hasta Hakları Kurul başkanı ise kaliteden sorumlu başhekim
yardımcısıdır. Sekiz kişiden oluşan kurulun diğer üyeleri; başvuru yapılan personelin
birim sorumlusu, hasta hakları konusunda çalışma yapabilen sivil toplum örgütü temsilcisi,
varsa hastanın avukatı, ilde en çok üyesi olan sendika temsilcisi, valiliğin belirleyeceği
bir vatandaş, vali tarafından seçilen il genel meclis üyesi.
Hastane Hasta Hakları Birimine yapılan şikayetle form doldurulur, aynı gün bu şikayet
internet üzerinden ilgili siteye de aktarılır. İki gün içinde kendisinden şikayet
edilen sağlık personelinden yazılı bilgi alınır, acil bir durum varsa başvuru anında
çözülür, yoksa bu dosyalar üç gün içinde kurul üyelerine dağıtılır, yedi günde bir
toplanan kurul bu dosyaları görüşür, hasta hakları ihlali vardır yoktur şeklinde
kapalı oylama yapar, başvurudan en geç on beş gün sonra kurul ilgili kişiyle ilgili
soruşturma açılması ya da açılmaması yönünde karar önerisini başhekime sunmak zorundadır.
On beşinci gün bu önerisini yazılı olarak ilgili vatandaşa bildirmelidir. Başhekim
de en geç bir ay içinde bir karar vermelidir. Tüm bu zamanlar kanunla belirlenmiş
zamanlardır, uymayanlar yasalar karşısında sorumludur. Hasta Hakları Kurulu sadece
ceza işlerine bakmaz, çalışanların, kurumun işleyişinin güzelleşmesi için çok değişik
önerilerde sunabilir başhekime; bu otopark sorunundan, engelli vatandaşlarımızın
daha iyi hizmet alması için yapılacak düzenlemelere kadar geniş bir yelpazedir.
Ülkemizde kanunla her ile atanan Hasta Hakları İl Koordinatörü ise, ildeki tüm bakanlığa
bağlı kuruluşlarda hasta haklarıyla ilgili birimlerin oluşturulması, personelin
eğitimi, danışmanlığı, denetimi, kurulların denetimi, halka ve sağlık çalışanlarına
ilgili konuda eğitim verilmesinin planlanması, organize edilmesi, bakanlıkla gerekli
irtibatın sağlanmasını koordine eder. Bu işleri Sağlık Müdürü adına yürütür.
SİVAS İLİNDE HASTA HAKLARI UYGULAMALARI
İlimizde ilk hasta hakları birimi 08.12.2003 tarihinde
Sivas Sultan 1.İzzettin Keykavus Devlet Hastanesinde kurulmuştur. Hasta Hakları
Kurulu ise 14.03.2004 tarihinde yine bu hastanede ilk toplantısını yapmıştır. Sivas
Devlet Hastanesinde ise bu birimler 03.10.2005 tarihinde göreve başlamıştır. 5 Mayıs
2006 tarihine kadar bu hastanelerimizin Hasta Hakları Birimine yapılan şikayetler;
yerinde çözümlenip kurula çıkmayan 171 şikayet, 21 tane işleme alınmayan kapsam
dışı şikayet, yönergeye uygun olup kurula çıkan 295 şikayet vardır. Bu şikayetlerin
88 i hekimler, 27 i yardımcı sağlık personeli, 17 i idari personel, 8 i özel şirket
personeli hakkındadır. Toplam şikayetlerin %77 si sağlık çalışanları lehine, %23
ü aleyhine sonuçlanmıştır. Hekimler toplam şikayetin % 58 ini oluşturmaktadır. Okuryazarlık
düzeyi arttıkça kurula çıkan dosya sayısının arttığı, erkeklerin daha fazla şikayetçi
olduğu, meslek kesimi olarak serbest meslek ve memurların en fazla şikayet için
başvurdukları(%50) gözlenmiştir.
En fazla ihlal edilen haklar ise sırasıyla; insani değerlere
saygı ve ziyaret hakkı %32, tıbbi özenin gösterilmesi ihlali %21, bilgilendirilme
hakkı ihlali %16, öncelik sırasının belirlenmesi ihlali %12, tıbbi gereklere uygun
teşhis tedavi ve bakımın yapılmaması %11, personeli tanıma seçme değiştirme hakkı
ihlali %4, mahremiyete dikkat edilmemesi % 4’dür. Hasta Hakları Kurullarımız sadece
şikayetlerle ilgilenmemiş; hastanelerimizin daha iyi fiziksel, hijyenik, rahat,
konforlu şartlarda hizmet vermesi; hasta yoğunluğunun azalmasına yönelik poliklinik
sayısı ve personel sayısının artırılması çalışmaları; sağlık personelinin ve diğer
hastane çalışanlarının mesleki geliştirme eğitimi ve hasta hakları eğitimi almasının
sağlanması; hekim seçme ve randevulu sistem uygulamaları (kısmen) gibi bir çok konuda
öneri ve çalışmalar başlatmışlardır. Toplam1500 sağlık çalışanı ve diğer sağlık
kurumu çalışanına, Hasta Hakları nedir? Tarihçesi, Hasta Hakları uygulamaları, empati
ve etkili dinleme, hasta ve sağlık çalışanı ilişkileri, Hasta Haklarının Hukuksal
boyutu konularında hizmet içi eğitimler düzenlenmiştir.
İlimizde; 12 ilçe devlet hastanesinde Hasta Hakları Birimleri
ve Kurulları oluşturulmuş olup 15 Eylül 2006 tarihinden itibaren çalışmalarına başlamışlardır.
Toplumun Eğitimi Projesi kapsamında, lise öğrencileri ve öğretmenlerin eğitimi,
kamu personeli eğitimi, hasta ve hasta yakınlarının eğitimi, üniversite öğrencilerinin
eğitimi, potansiyel hasta ve yakınlarının eğitimi başlıkları altında 20 adet eğitim
sunumu yapılmıştır. Bu sunumlarda 2500 kişi eğitilmiş, 1600 adet anket eğitim sonu
değerlendirilmiştir. İlimizde ki sağlık kuruluşlarında adil ve tarafsızlığa %53
evet, tıbbi müdahalede bilgilendirilmeye % 55 evet, aydınlatılmış onam(rıza) aldım
%64, mahremiyetim korundu %69, hekimimi özgürce seçtim %45, tıbbi kayıtlarıma ulaşabildim
%42, hekimlerin davranışından memnun olan %53, diğer sağlık personelinin davranışlarından
memnun olanlar %46, tüm sağlık personelinden sorularıma yeterli cevap aldım %40,
sağlık personeli nazik ve anlayışlı diyen %43, sağlık tesisi yönetimi iyi %45, sağlık
tesisinde genel olarak hizmet kalitesinden memnunum %43, tesisin fiziki şartları
iyi %50, teknolojik imkanları iyi %41, verilen hizmetin hız ve zamanlamasından memnun
olma %39, haklarımız ihlal edilmiyor %53 gibi oranlarda halkın memnuniyeti yada
memnuniyetsizliği ortaya çıkmıştır. Buda henüz olmamız gereken yerin çok uzağında
olduğumuzun bir göstergesidir. Bunu sağlık çalışanları, hastalar, hasta yakınları,
potansiyel hasta olacak tüm insanlar, sivil toplum örgütleri, medya, hukukçular,
meslek örgütlenmeleri, siyasetçiler tüm duyarlı “sağlık gönüllüleri’’ olan toplumumuzun
fertleri el ele verip sağlıklı insan, sağlıklı toplum, en çağdaş yaşam hedefimize
en kısa zamanda ulaşma hedefimizi yerine getirmeliyiz. Toplumumuz tüm zorlukları
çözecek güçtedir.
HASTA HAKLARI
Sağlık herkesin öncelikli ihtiyacıdır. Herkesin sağlığı bir başkasının insafına
terkedilecek kadar önemsiz değildir.
ÜLKEMİZDE HASTA HAKLARI
Hasta Hakları yönetmeliği;01.08.1998 tarih ve 23420 sayılı resmi gazeteyle ilan
edilmiştir. Hasta Hakları yönergesi;03.05.2005 tarihli genelgeyle yürürlüğe girmiştir.
EN TEMEL HASTA HAKLARI
Hizmetten genel olarak faydalanma hakkı
Bilgilendirilme hakkı
Sağlık kuruluşunu, personelini tanıma, seçme ve değiştirme hakkı
Mahremiyet
Aydınlatılmış onam
Konfor ve güven
Dini vecibeleri yerine getirebilme
Saygınlık görme ve rahatlık
Ziyaretçi ve refakatçi bulundurma
Başvuru ve dava hakkı
Tedaviyi durdurma ve reddetme hakkı
Reşit ve mümeyyiz olmayanların hakları
Tıbbi kayıt, doküman ve raporlara ulaşma, değiştirme hakkı
İnsan onuruna yakışır ölme hakkı
Tıbbi araştırmalarda insanların haklarının korunması
HASTA HAKLARI NEDİR?
Hasta Hakları: Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf
insan olmaları hasabiyle sahip bulundukları ve T.C. Anayasası, milletlerarası antlaşmalar,
kanunlar ve diğer mevzuat ile teminat altına alınmış bulunan haklarını ifade eder.
Hasta Hakları Ve Sorumlulukları
Çeşitli insan hakları bulunmaktadır. Bu haklar kazanımlara göre kuşaklara ayrılmıştır.
Bu kuşaklarda bulunan haklar Tabloda ayrıntısıyla gösterilmiştir.
Hasta Hakları İlkeleri
Hasta Hakları kavramının ne olduğunu ortaya koyduktan sonra bu hakların hangi ilkeler
çerçevesinde olması gerektiğini belirtmek gereği ortaya çıkmaktadır. Bu anlamda,
hasta hakları ilkelerini şöyle sıralayabiliriz:
Kadın ve erkek herkesin insan olması dolayısıyla saygı görmeye hakkı vardır.
Herkes kendi yaşamını belirleme hakkına sahiptir.
Herkes fiziksel ve zihinsel bütünlüğe sahip olmaya ve kişi olarak güvenli bir yaşam
sürdürme hakkına sahiptir.
Kadın veya erkek herkesin özel yaşamına saygı gösterilmelidir.
Herkes kendi ahlaki ve kültürel değerlerine, dinsel ve felsefi inançlarına sahip
olma ve bunlara saygı gösterilme hakkına sahiptir.
Herkes hastalıkların önlenmesi ve sağlık bakımı için yeterli ölçüde çabalar ile
sağlığının korunması ve kendisi için edinilebilir en yüksek sağlık Seviyesine kavuşma
hakkına sahiptir.
İLKEMİZ
Kurum veya çalışan odaklı sağlık hizmeti sunumu yaklaşımından “hasta odaklı-katılımcı”
sağlık hizmeti sunumu yaklaşımına geçiş
AMACIMIZ
Tüm toplumu ve sağlık çalışanlarını hasta hakları konusunda ilgilendirmek,
bilinçlendirmek ve eğitmek hasta hakları uygulamalarını tüm ülkede yaygınlaştırmak.
HEKİM SEÇME UYGULAMASI
Temel hasta haklarından olan hastaların hekimini seçebilmesine imkan veren
çalışmalar kapsamında 117 hastanede uygulama başlatıldı.
OLUŞTURULAN KURUL VE BİRİMLER
BAKANLIK HASTA HAKLARI ŞUBESİ
HASTANE HASTA HAKLARI KURULU
HASTA HAKLARI İL KOORDİNATÖRLÜKLERİ
HASTANE HASTA HAKLARI BİRİMİ BİRİM
GÖREVLİLERİMİZİN ALDIĞI EĞİTİMLER
Hasta hakları uygulamalarının başlatılması için seçilen 50 hastane hasta
hakları birim sorumluları ve kurul başkanları aşağıdaki konularda hizmet içi eğitim
verildi.
Hasta Hakları
Hasta Hakları Mevzuatı
Hasta Sağlık Çalışanı İlişkisi
İletişim
Liderlik
Beden Dili
Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Uygulamaları
Hasta Hakları Yönetmeliği Ve Yönergesi
Hasta Hakları Web Uygulamaları
HASTA HAKLARI BİRİMLERİNİN GÖREVLERİ
Sağlık Çalışanlarını Hasta Hakları Konusunda Bilinçlendirmek
Hasta Ve Yakınlarının Başvurularını Almak
Hasta Ve Yakınlarını Hasta Hakları Konusunda Bilinçlendirmek
HASTA HAKLARI KURULLARININ GÖREVLERİ
Hasta Hakları İhlallerine İlişkin Kendisine Ulaşan Başvuruları İncelemek, Değerlendirmek
Ve Sonuçlandırmak. Hastanede Hasta Hakları Uygulamalarını Geliştirmek İçin Başhekime
Önerilerde Bulunmak
KURUL ÜYELERİ
Başkan: Baştabip Yardımcısı Hasta Hakları Birim Sorumlusu, Hakkında başvuruda bulunulan
personelin birim sorumlusu, Sivil toplum kuruluşu temsilcisi Varsa hastanın avukatı
Kurumda yetki almış sendika temsilcisi, Valiliğin belirleyeceği bir vatandaş. İl
genel meclisi üyesi
HAKLARINIZIN İHLAL EDİLDİĞİNİ DÜŞÜNÜYORSANIZ NE YAPMALISINIZ?
|
|
|